ზარმაცი დროს ვერ მოიხმარს თავის სასარგებლოდ, ის "დროს კლავს"
ზარმაცი დროს ვერ მოიხმარს თავის სასარგებლოდ, ის "დროს კლავს"
დროის აღქმა სუბიექტურია. ნეტარი ავგუსტინეს აზრით, დროის გაზომვა მთლიანად დამოკიდებულია ადამიანის სულიერ აღქმაზე, დროის არსებობა განსაზღვრულია ადამიანის სულით, რომელიც მოელის, ჭვრეტს, იგონებს. ეს სამი დრო მხოლოდ ჩვენს სულში არსებობს და სხვაგან ვერსად ვხედავთ: აწმყო წარსულის მახსოვრობა, უშუალო ჭვრეტაა, მომავლისა კი - მოლოდინი. ვის არ შეუნიშნავს, რომ დრო მით უფრო სწრაფად მიმდინარედ განიცდება, მოგონებაში კი დროის მონაკვეთი მით უფრო ხანგრძლივად გვეჩვენება, რაც უფრო სავსე იყო იგი სხვადასხვა განცდით და, პირიქით, მით უფრო ხანმოკლედ გვეჩვენება, რაც უფრო ცარიელი იყო ჩვენი ცნობიერება, რაც უფრო ნაკლები შთაბეჭდილებები მივიღეთ მაშინ. ასე რომ, დროის საზომად ადამიანს მხოლოდ სულის შინაარსი ემსახურება. და მაინც, რა არის დრო? როგორ აღიქმება და იზომება იგი? რისთვის მოგვეცა და როგორ უნდა გამოვიყენოთ? რა ფსიქოლოგიური ფენომენია "დროის მოკვლა" და როგორ ავიცილოთ ის თავიდან? ამ და სხვა საკითხებზე გვესაუბრება ფსიქოლოგთა და ფსიქოთერაპევტთა ასოციაციის პრეზიდენტი, ქალბატონი სოფო ვერულაშვილი.

- დროის აღქმა, ისევე როგორც ნებისმიერი აღქმა, სუბიექტურია. ეს იმას ნიშნავს, რომ ყველა ადამიანს, თავისი ინტერესებიდან და შეხედულებებიდან გამომდინარე, აქვს თავისი დამოკიდებულება დროსთან. ზოგადად აღქმის და, მათ შორის, დროის აღქმის სუბიექტურობა დამოკიდებულია ბიო-ფსიქო-სოციალურ ფაქტორებზე. ბიოლოგიური ფაქტორები გენეტიკურია. მაგალითად, ადამიანი შეიძლება თავისი წინაპრების მსგავსად აღიქვამდეს დროს. დროის აღქმა შეიძლება ეთნოფსიქოლოგიური ფაქტორებითაც (გეოგრაფიული გარემო და ა.შ.) იყოს განპირობებული (მაგალითად, რაჭველზე ამბობენ, ის უფრო ნელიაო). ფსიქოლოგიურ ფაქტორებს განეკუთვნება აღზრდის სტილი და თავისებურება, ანუ რამდენად შეასწავლა მშობელმა შვილს დროის სწორად გადანაწილება, რამდენად ყაირათიანად იხარჯებოდა დრო ოჯახში, როგორ გარემოში იზრდებოდა ბავშვი და აღზრდის საშუალებით როგორ ჩამოუყალიბდა მას დროსთან დამოკიდებულება. დროის აღქმას განსაზღვრავს, ასევე, ადამიანის სოციალური მდგომარეობა: როგორი სოციალური სტატუსის მატარებელია ადამიანი, ანუ რამდენად ბევრი თუ ცოტა აქვს დრო; მისი პროფესია, საქმე, რომლითაც არის დაკავებული, რამდენად მოითხოვს დროის რიტმში არსებობას თუ უფრო მოდუნების საშუალებას აძლევს მას; ანდა საერთოდ დასაქმებულია თუ არა; ფსიქოლოგიაში ცნობილი ფაქტია, რომ ადამიანი, რაც მეტი საქმე აქვს, რაც მეტად არის დაკავებული, მით უფრო კარგად ანაწილებს დროს, უფრო ადეკვატურად აღიქვამს მას, და, პირიქით, რაც ნაკლები აქვს საქმე ანდა დაუსაქმებელია, მით უფრო უჭირს დროის გადანაწილება, არაჯანსაღად აღიქვამს მას, მით უფრო მდორედ მიედინება მისთვის დრო.

- როდის გადის დრო სწრაფად და როდის - ნელა?

- ხშირად დრო სწრაფად გადის მაშინ, როდესაც ჩვენთვის სასიამოვნო და საინტერესო რამით ვართ დაკავებულნი. ამ შემთხვევაში დადებითი ემოციებით ვართ გაჯერებულნი, გვიყვარს და გვსიამოვნებს ის, რასაც ვაკეთებთ და, ბუნებრივია, დროც სწრაფად გარბის. ხოლო დრო ნელა მიიზლაზნება მაშინ, როცა სტრესულ მდგომარეობაში ვიმყოფებით ან უსაქმოდ ვართ, ჩვენთვის უსიამოვნო რამეს ვაკეთებთ და ნეგატიური განცდებით ვართ დატვირთულნი. რეალურად და ობიექტურად დრო ერთი და იგივეა, საათში სამოცი წუთია, წუთში კი - სამოცი წამი, მაგრამ დროის აღქმაა სუბიექტური.

- რას ნიშნავს, რა ფენომენია "დროის მოკვლა"?

- ზარმაცი დროს ვერ მოიხმარს თავის სასარგებლოდ, ის "დროს კლავს". ხომ გახსოვთ ბარათაშვილი: "არც კაცი ვარგა, რომ ცოცხალი მკვდარსა ემსგავსოს, იყოს სოფელში და სოფლისთვის არა იზრუნოს". უსაქმური ვერ იყენებს სიცოცხლეს, ამქვეყნიურ ცხოვრებას, იმ დროს, რომელიც ამქვეყნად მიეცა, რათა აღასრულოს კეთილი საქმეები, რითაც ის წარდგება იმქვეყნად, მარადისობაში, სადაც უკვე აღარ არსებობს დრო. უსაქმურმა არ იცის, სად წაიღოს დრო, მაშინ როცა არიან ადამიანები, რომელთაც არ ჰყოფნით ოცდაოთხი საათი, მუდმივად მოქმედებენ, სულ ჩქარობენ, ცდილობენ, თავიანთი გასაკეთებელი მოასწრონ ამქვეყნად, ზოგავენ დროს და ენანებათ მისი დახარჯვა თუნდაც ძილისთვის. ზარმაცმა კი არ იცის არც საკუთარი და არც სხვისი დროის ფასი.

რა თქმა უნდა, დიდ ცოდვას სჩადის ის, ვინც დროს კლავს. ამით ის ფაქტობრივად თავის სიცოცხლესაც კლავს და აუფასურებს, არ აღიქვამს მას. ადამიანი მოაზროვნე არსებაა. აზროვნების გარდა სხვა ცოცხალი არსებებისგან მას მორალურობა და შემოქმედებითობაც განასხვავებს. მოაზროვნე, მორალური და შემოქმედების უნარით დაჯილდოებული არსება კი არასდროს იტყვის, "დროს ვკლავო". დანარჩენი ცოცხალი არსებები ინსტინქტურად ცხოვრობენ, მათთვის დროის აღქმა ერთნაირია. მხოლოდ ადამიანებისთვის არის ნიშნეული დროის აღქმის თავისებურებები. რაც უფრო ადამიანურია, ანუ რაც უფრო მოაზროვნე, მორალური და შემოქმედებითია ადამიანი, მით უფრო ჯანსაღად ითვისებს დროს. სიჯანსაღე ის კი არ არის, გაუსწრო ან ჩამორჩე დროს, არამედ დროის შესაბამისად იარო ანუ იცხოვრო აწმყოში, რეალობაში, რადგან წარსული უკვე იყო, ჩაიარა, მომავალი ჯერ არ დამდგარა. ერთადერთი დრო, რომელშიც მე მოქმედება შემიძლია, არის მხოლოდ აწმყო.

როდესაც ადამიანი დროს მართებულად ვერ აღიქვამს და რეალობას მოწყვეტილია, მისი ჯანსაღი ფუნქციონირება ვერ ხერხდება და მას ექმნება პრობლემები თავის თავთან, გარემოსთან, საზოგადოებასთან, ხდება ნევროზული, უფრო და უფრო უმახინჯდება დროითი აღქმა. შეიძლება აღმოჩნდეს ფსიქოზურ მდგომარეობაში. საერთოდ, ფსიქიკური აშლილობის შემთხვევაში მკვეთრად დარღვეულია აღქმის ფუნქციები და მათ შორის დროის აღქმისა. თუკი არ არის ფსიქიკური აშლილობა და ეს მხოლოდ ნევროზული მდგომარეობაა, ამას მაინც სჭირდება მუშაობა, იმიტომ რომ, რელიგიური თვალსაზრისით, დროის არასწორად აღქმა და სიზარმაცე ცოდვაა, ხოლო ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით - სერიოზული პრობლემა, და ზოგ შემთხვევაში დაავადებაც, რომელსაც მკურნალობა სჭირდება.

- კათოლიკოს-პატრიარქი ხშირად ამბობს: "ჩვენ ვცხოვრობთ მაღალი სიჩქარეების და დაბალი მორალის ეპოქაში". ყველა ამჩნევს, რომ დაჩქარდა დროის რიტმი, მოვლენები სულ უფრო სწრაფად ვითარდება. ადამიანებს თითქმის აღარ სცალიათ ნამდვილი ურთიერთობებისთვის, თუნდაც ფიქრისთვის. ეს კი იწვევს ფსიქიკურ დაძაბულობას, სტრესებს...

- ეს ხელოვნურად დაჩქარებული დროის რიტმი მოიტანა "ცივილიზაციამ". პატრიარქი ხშირად აღნიშნავს ხოლმე თავის ქადაგებებში, რომ საჭიროა, თანამედროვე ადამიანი დაეუფლოს სწრაფი რეაგირების კულტურას. საჭირო დროს საჭირო სიტუაციაში ადეკვატურად თუ არ იმოქმედე, ასეთი სოციალური, თუნდაც პოლიტიკურ-ეკონომიკური კრიზისების ფონზე შესაძლოა შანსი დაკარგო. თუმცა ეს მაინც არ არის ახლოს ჩვენს ეთნოფსიქოლოგიასთან. სწორედ დროის ამ დაჩქარებულმა ტემპმა, პიროვნებათა შორის ურთიერთობებში გაჩენილმა ემოციურმა სიცივემ და სიცარიელემ, კომპიუტერიზაციამ და რობოტიზაციამ, სამწუხაროდ, მიგვიყვანა იქამდე, რომ გარკვეულწილად, შესუსტდა მორალი, აზროვნებისა და შემოქმედებითობის უნარი.

- მახსენდება საბავშვო მხატვრული ფილმი: "არდადეგები". ამ ფილმში მამა ხშირად შეაგონებს შვილებს: - დრო დიდი საგანძურია. მას გაფრთხილება უნდაო. ბავშვებს კი სურთ, თავიანთი ასაკის შესაფერისად გაერთონ და მთლიანად შეისრუტონ არდადეგებისთვის განკუთვნილი დაუვიწყარი დრო, რომელიც უკან აღარასოდეს დაბრუნდება. რამდენად მართებულია ბავშვის ასეთი გადატვირთვა? რა შედეგი მოაქვს ამას?

- საერთოდ, ბავშვი, თუკი ის ჯანმრთელ გარემოშია, უფრო სწორად აღიქვამს და სრულად იყენებს დროს, ვიდრე ზრდასრული ადამიანი. მშობლებს ჰგონიათ, რომ გართობისთვის განკუთვნილი დრო ფუჭად დაკარგულია, მაგრამ ასე არ არის, რადგან იმ შთაბეჭდილებებით, ბუნებასთან კონტაქტითა და აქტივობით ბავშვის გული ცოცხლობს, მდიდრდება, იძენს გამოცდილებას, გარკვეულ უნარ-ჩვევებს, რომლებიც ზრდასრულობაში აუცილებლად გამოადგება. თავისი ასაკის შესაფერისი სილაღე თუკი ბავშვმა თავის დროზე არ მიიღო, მერე უკვე ვეღარ მიიღებს. არის ასეთი გამოთქმა: "ნუ წავართმევთ ბავშვს ბავშვობას!" ყველა ასაკს აქვს თავისი ნიშნები, მახასიათებლები და სწორედ ამ ასაკობრივი მახასიათებლების შესაბამისად უნდა მიეცეს ადამიანს თავისი ადამიანური რესურსების, უნარ-ჩვევების წარმოჩენის შესაძლებლობა. ბავშვს ბავშვობას მაშინ ვართმევთ, როდესაც თავისი ასაკისათვის შეუფერებელი მოთხოვნების შესრულებით ვტვირთავთ. ზოგს მიაჩნია, რომ სკოლაში შესვლამდე ბავშვმა აუცილებლად უნდა იცოდეს წერა-კითხვა. არ არის აუცილებელი, რომ პატარამ იცოდეს რაც შეიძლება მეტი ლექსი. რაოდენობაზე კი არ უნდა კეთდებოდეს აქცენტი, არამედ მშობელმა, უპირველესად, ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმაზე, თუ რამდენად შეესაბამება ბავშვის ასაკს და რამდენად ესმის ბავშვს ამა თუ იმ ლექსის, მოთხრობის ან ზღაპრის შინაარსი, ანუ, როგორც იტყვიან, მთავარია არა რაოდენობა, არამედ ხარისხი. ნუ გადავტვირთავთ ბავშვს. ბევრ მშობელს შვილები დაჰყავთ ინგლისურზეც, ფრანგულზეც, მუსიკაზეც, ცეკვაზეც... ამასობაში კი ბავშვობა იპარება.

- გადის დრო, ვბერდებით. დროისადმი ჯანსაღი მიდგომა და დამოკიდებულება რამდენად აისახება ადამიანის ფსიქოლოგიურ ასაკზე?

- სიბერე არის სულიერ და ფსიქოლოგიურ პროცესებზე დამოკიდებული ფენომენი. მინახავს სამოცდაათი წლის ახალგაზრდა და ოცდახუთი წლის მოხუცი. ჩვენი ფსიქოლოგიური ასაკი დამოკიდებულია ჩვენი ცხოვრების სტილზე და იმაზეც, თუ როგორ ვიყენებთ დროს. მთავარია დროისადმი დამოკიდებულება იყოს ჯანსაღი. სწორედ ეს დამოკიდებულება და განწყობა უხანგრძლივებს ადამიანს სიცოცხლეს. მთავარია, სიცოცხლის ხარისხი. რაც უფრო სასიკეთო და ნაყოფიერი საქმეებით არის დაკავებული ადამიანი და სასარგებლოდ იყენებს დროს, მით უფრო დიდხანს ცოცხლობს. თუ უმოქმედოდ ხარ, მაშინ დრო მოგიტანს მხოლოდ სიბერეს, ხოლო თუ მოქმედებ, მაშინ - სიბრძნეს, გამოცდილებას, კდემამოსილებას, სიმშვიდეს, სინანულს....

- დრო სამყაროსთან ერთად შეიქმნა, ამიტომაც წარმავლობის განცდა ამ წუთისოფელში მუდამ თან გვდევს. გვენანება გაფრენილი ბავშვობისა და სიჭაბუკის წლები. ასაკის მატებასთან ერთად გაურკვეველი შიშის განცდა გვეუფლება. მაინც რა ფსიქოლოგიური ფენომენია დროის შიში, საიდან იღებს სათავეს?

- წარმავლობის განცდა, ეკლესიური კუთხით თუ შევხედავთ, ცუდი არ არის, პირიქით, ჩვენ ხომ უნდა გარდავიცვალოთ მარადისობაში, რისთვისაც ვართ მოვლენილნი ამქვეყნად. როგორც ვიცხოვრებთ ამქვეყნად, იმის მიხედვით მოგვეგება მარადიული სამყოფელი. რა თქმა უნდა, ამ წუთისოფელში მცხოვრებ ადამიანებს გვაქვს ადამიანური განცდები. ვის არ უნატრია, - ეჰ, წუთით მაინც დაბრუნდებოდეს ჩვენი ბავშვობა და სილამაზეო. თუმცაღა, ჭაბუკური სული შეიძლება სულ ჰქონდეს ადამიანს: ,,განახლდეს ვითარცა ორბისა სიჭაბუკე შენი".

დროის შიში ეუფლება მას, ვინც წარსულში ვერ შეძლო დროის ჯეროვანი ათვისება და გამოყენება. ასეთი ადამიანი აწმყოშიც წარსულზეა ორიენტირებული, მომავალი კი მისთვის ბუნდოვანია. წარმავლობას არ უნდა შევუშინდეთ, პირიქით, უნდა ავითვისოთ ,,ოცდაოთხივე ფეხმარდი საათი", მოვასწროთ სიკეთის კეთება ამქვეყნად. ,,შენი ჭირიმე, სიკვდილო, სიცოცხლე შვენობს შენითაო"... სიკვდილი უნდა იყოს სტიმული იმისა, რომ სიცოცხლის ჟამი დავაფასოთ, მივაგნოთ სიცოცხლის არსს - სითბოსა და სიყვარულს. როდესაც პოზიტიურად ვუყურებ ცხოვრებას, ვტკბები თითოეული წამით, ამ შემთხვევაში დრო ჩემს სასარგებლოდ მოქმედებს, რადგან ყველა დროის შესაბამისი აქტივობით ვარ დაკავებული და ყველა დროის შესაბამის სიამოვნებას ვიღებ, ჯერ ბავშვობით, მერე ახალგაზრდობით, სიყვარულით, ოჯახით, შვილებით, მერე მოხუცებულობით, შვილიშვილებით... ყველა დროს, ყველა ასაკს თავისი სიხარული მოაქვს. ყველა ადამიანის ცხოვრებაშია: გაზაფხული, ზაფხული, შემოდგომა, ზამთარი... ცხოვრება ყოველთვის შეიძლება იყოს მშვენიერი იმ ადამიანური საქმეებით, რომელთა გაკეთების უნარსაც აძლევს ადამიანს ღმერთი.
ბეჭდვაელფოსტა
04.10. 2015
ძალიან კარგი წერილია. ფრიად სასარგებლო რჩევებით და სწორი ახსნით გაჯერებული
ძალიან კარგი წერილია. ფრიად სასარგებლო რჩევებით და სწორი ახსნით გაჯერებული
სხვა სიახლეები
24.11.2011
ჰანს ქრისტიან ანდერსენის ზღაპარში, "შიშველი მეფე", ყველა (მათ შორის მეფეც) ხედავს, რომ მეფე შიშველია
10.11.2011
მინდა ეპისკოპოსი ეგნატე ბრიანჩანინოვი წერს: "ჩვენი ცხოვრება მწუხარებებით, უბედურებითა და განსაცდელებითაა სავსე. ჩვენ გვეწინააღმდეგება ჩვენი გონება:
27.10.2011
სალოსი, ანუ წმიდა პავლე მოციქულის ტერმინოლოგიით, ქრისტესთვის სულელი, არის ადამიანი, რომელიც შინაგანად წმინდა და ღვთივსათნო ცხოვრებით ცხოვრობს
31.03.2011
მარხვა იმისთვის არსებობს, რომ ადამიანმა საკუთარ თავს გარკვეული აკრძალვები დაუწესოს, რათა მას ვნებებთან ბრძოლის, წინააღმდეგობის გაწევის უნარი ჰქონდეს
17.02.2011
უფლის მოწყალებას ყველანი ვსაჭიროებთ. თითქმის ყოველდღე ვიმეორებთ ფსალმუნის სიტყვებს - "მიწყალე მე, ღმერთო, დიდითა წყალობითა შენითა და მრავლითა მოწყალებითა შენითა აღხოცე უსჯულოება ჩემი".
20.01.2011
საქორწინო სამოსლის შეკერვას იმ დრომდე ნუ გადადებ, როცა უკვე შემოსილი უნდა შეეგებო იესო ქრისტეს
მთელი 70 წლის მანძილზე ლოზუნგად იყო ქცეული პავლე მოციქულის ცნობილი სიტყვები: "ვინც არ მუშაობს, არ ჭამს!"
16.09.2010
არ არის ეფექტიანი, ვუთხრათ: ამას თუ ჩაიდენ, ღმერთი დაგსჯის!
რა პერიოდებს გაივლის ბავშვი განვითარების პროცესში, როგორ იცვლება მისი დამოკიდებულება გარემოსთან სხვადასხვა ასაკობრივ საფეხურზე
05.08.2010
არსებობს, ერთი მხრივ, ინდივიდი, პიროვნება, რომელსაც თავისი, განსხვავებული აზრი, შეხედულებები, ანუ სიმართლე აქვს
22.07.2010
ეკლესიური გაგებით, ადამიანს აქვს თავისუფალი ნება და ხშირად იგია პასუხისმგებელი საკუთარ მოქმედებებზე, თავის ცხოვრებაში მომხდარ მოვლენებზე.
მუდმივი კალენდარი
წელი
დღესასწაული:
ყველა დღესასწაული
გამოთვლა
განულება
საეკლესიო კალენდარი
ძველი სტილით
ახალი სტილით
ორ სა ოთ ხუ პა შა კვ
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
წმინდა დიდმოწამე ეფემია ბითვინიის ქალაქ ქალკედონში დაიბადა, იქვე აღიზარდა და იმავე ქალაქში ეწამა ქრისტესთვის. 16 (29) სექტემბერს მისი ხსენება აღინიშნება, ხოლო თერთმეტ ივლისს - იმ სასწაულისა, რომლითაც წმინდა დიდმოწამემ მრავალი განამტკიცა ქრისტეს ჭეშმარიტ სარწმუნოებაში.